Tugas Basa Jawa Kls VIII RSBI
Januari 2010
Coba tulisen isi pidatone Bapak Joko Wahyudi lurah ing Condhongcatur ?
Cengkorongan:
1. Pambuka
• Salam
• Pakurmatan
• Muji sukur marang Gusti Allah
2. Isi / surasa
Sapa sing pidato, minangka apa, lan ana ing acara apa
3. Panutup
• Dudutan (simpulan)
• Pesen (kesan & pesan)
• Nyuwun pangapura
• Salam
Rabu, 13 Januari 2010
Rabu, 18 November 2009
Pawarta Basa Jawi
GONDORUWO NYEKEL MALING
Kabar saka Kualalumpur : Ana maling sing lagi mbobol toko ditemokake sekarat ing jero toko. Wis watara telung dina maling mau ora bisa metu, ora mangan lan ora ngombe. Nalika ditakoni dheweke ngandhakake menawa maling mau ditawan dening gendruwo.
Wakil Kepala Kepolisian Malaysia ngandhakake yen si maling apes mau dipergoki dhewe dening sing duwe toko, sing ditinggal mudhik nalika lebaran Idhul Adha. Jalaran mesakake, banjur diundangake ambulans digawa menyang rumah sakit.
Associated Press ngandhakake yen si maling bola-bali nyoba metu saka toko, nanging tetep ora bisa. Jalaran ana gendruwo sing ndhusur-ndhusurake menyang lemah. Wusanane maling sing umure 36 taun iku wurung lan kaliren jalaran telung dina telung bengi ora mangan lan ora ngombe.
"Saben arep mlayu, rumangsaku ana gendruwo sing njongkrakake aku", kandhane maling mau marang polisi.
Saiki dheweke dirawat ing Rumah sakit Kemaman Hospital kanggo mulihake awake.
Piye ca, yen gondoruwo sa donya iki atine apik kaya mengkono mesthi ora bakal ana maling !
(JP, Minggu 14 Desember 2008)
Kabar saka Kualalumpur : Ana maling sing lagi mbobol toko ditemokake sekarat ing jero toko. Wis watara telung dina maling mau ora bisa metu, ora mangan lan ora ngombe. Nalika ditakoni dheweke ngandhakake menawa maling mau ditawan dening gendruwo.
Wakil Kepala Kepolisian Malaysia ngandhakake yen si maling apes mau dipergoki dhewe dening sing duwe toko, sing ditinggal mudhik nalika lebaran Idhul Adha. Jalaran mesakake, banjur diundangake ambulans digawa menyang rumah sakit.
Associated Press ngandhakake yen si maling bola-bali nyoba metu saka toko, nanging tetep ora bisa. Jalaran ana gendruwo sing ndhusur-ndhusurake menyang lemah. Wusanane maling sing umure 36 taun iku wurung lan kaliren jalaran telung dina telung bengi ora mangan lan ora ngombe.
"Saben arep mlayu, rumangsaku ana gendruwo sing njongkrakake aku", kandhane maling mau marang polisi.
Saiki dheweke dirawat ing Rumah sakit Kemaman Hospital kanggo mulihake awake.
Piye ca, yen gondoruwo sa donya iki atine apik kaya mengkono mesthi ora bakal ana maling !
(JP, Minggu 14 Desember 2008)
Senin, 09 November 2009
Arane Rimbag Tembung (bentukan kata)
B. Bab Rimbag (Kedadosanipun Tembung)
Rimbag jinisipun kathah sanget.
1. Rimbag Tanduk:
punika tembung ingkang angsal ater ater anuswara (suwara
irung): m, ng, n, ny.
Rimbag Tanduk wonten 3 warni:
a. Tanduk Kriya Wantah:
balang – mbalang, gambar – nggambar.
b. Tanduk i kriya:
jaluk – njaluki
tulis – nulisi
c. Tanduk ké kriya:
tuku – nukokaké,
sapu – nyapokaké.
Cathetan:
tuku – nuku,
sapu – nyapu
Menawi aksara wiwitaning tembung dados setunggal
kaliyan ater ater anuswara dipun wastani luluh.
Caranipun Ngudhal Tembung:
Nyaponi : Lingganipun sapu, angsal ater rater : ny, angsal
panambang: i, rimbagipun:
tanduk i kriya.
2. Rimbag tanggap:
Tembung Lingga ingkang ater ater tripurusa (dak, ko, di),
ater ater ka lan seselan in,
Rimbag tanggap kapérang dados 6 warni:
a. tanggap utama purusa tiyang (kapisan)
- tanggap utama purusa wantah: dak jaluk, dak tulis.
- tanggap utama i kriya: dak tukoni, dak pangani
- tanggap utama purusa ké kriya : dak gambaraké, dak
lungguhaké
b. tanggap madyama purusa (tiyang nomer 2)
- tanggap madyama purusa wantah: kojaluk, kotulis
- tanggap madyama purusa i kriya: kotukoni, kopangani
- tanggap madyama purusa ké kriya: kogambaraké,
kolungguhaké
c. tanggap pratama purusa (tiyang nomer 3)
- tanggap pratama purusa wantah : njaluk, ditulis
- tanggap pratama purusa “i” kriya: ditukoni, dipangani
- tanggap pratama purusa “ké” kriya: digambaraké,
dilungguhaké
d. tanggap ka: ater ater ka = di
- tanggap ka wantah: kajaluk, katulis
- tanggap ka “i” kriya: kajalukan = dijaluki – katanduran
ditanduri
- tanggap ka “ké” kriya: kajalukaké, katulisaké
e. tanggap na, wujudipun seselan in, tegesipun = di
- tanggap na wantah: jinaluk, tinulis
- tanggap na “i” kriya: jinalukan = dijaluk,
tinulisan = ditulisi
f. tanggap tarung, tegesipun: pada déné, tulung – tinulung,
obong tingobong.
Cathetan:
Panambang “i” wonten ing tanggpan “ka” lan tanggap
“na” éwah dados “an”
3. Rimbag Bawa:
Rimbag bawa inggih punika tembung lingga ingkang angsal
ater ater: “ké”, “a”, “ma”, “kuma”, “kapi”, lan seselan “um”.
a. bawa “ka”, wujudipun ater ater “ké”, ateges mboten jarag.
- bawa “ka” wantah: kacemplung, kobong saking obong.
- bawa “ka” wisésana: kacemplungan, kobongan.
b. bawa “ha”, wujudipun ater ater “a” lan ater ater “ma”
akalung, akembang, asikil tegesipun nganggo/duwé.
Maguru tegesipun golèk ilmu marang.
c. bawa “ma”, wujudipun seselan “um”: gumantung,
gumagus, dumunung, kumenthus.
d. bawa “kuma”, “kami”, “kapi”, ateges: sing : kumawani,
kamigilan, kapi-lara.
e. bawa “ma” tundha, ateges tansah : turun temurun, gulung
gemulung.
Cathetan:
tembung madukun, maguru, asring dipun anggep bawa
“ma” dupèh ater ateripun “ma”, punika mboten leres,
leresipun bawa “ha”.
Kedah dipun bèntènaken antawisipun tembung:
- ko-obong = tanggap madyama wantah
- ke-obong (kobong) = bawa “ka” wantah
- ka-obong = tanggap “ka” wantah
4. Sananta.
Sananta pandapukipun: dak + tanduk + …. “i” ke dak,
ingkang ateges arep.
a. sananta dak wantah: dak-njaluk = aku arep njaluk.
b. santana dak “i” kriya: dak-njaluki = aku arep njaluki.
c. santana dak “ké” kriya:
dak-nukokaké = aku arep nukokaké.
d. wonten malih sananta dak lan di ingkang ateges arep.
sing: dak sregep, dak meneng, ditaberi, diprayitna.
5. Tandang.
Tandang pandapukanipun: dak + lingga “é” (ané) “né”
panambang “é” (ané) “né” ateges arep.
a. tandang dak wantah: dak jupuké = arep dak jupuk.
b. tandang “i” kriya: dak jupukané = arep dak jupuki.
c. tandang “ké” kriya: dak jupukné = arep dak jupukaké.
Cathetan:
Sananta lan tandang nggadahi teges arep.
Sananta asalipun saking ukara tanduk manawi tandang
saking ukara tanggap,
Tuladha:
Aku arep nulis layang dhisik – aku dak nulis layang dhisik.
Layangé arep dak tulis dhisik – layang dak tulisé dhisik.
Wonten ing tandang “é” wantah dados “é”
Wonten ing tandang “i” wantah dados “ané”
Wonten ing tandang “aké” wantah dados “né”
6. Sambawa.
Tembung sambawa nggadahi teges: sanajan, pengarep arep.
Upama.
Panambangipun “a”, “ana”, “na”.
Sambawa kapérang:
1. Sambawa saking tanduk:
a. Sambawa tanduk wantah: nggawa, conto: lan tegesipun,
- nggawa dhuwit arep dienggo apa wong ora ana
wong dodol = sanjan.
- mbakyu mbok nggawa lading ya, kena dienggo
ngoncèki tebu = ngarep arep.
- ah, mau nggawaa wacan kena kanggo sambèn ora
ndlongop ngéné iki = sanjan.
b. Sambawa tanduk “i” kriya: njalukana.
c. Sambawa tanduk “ké” kriya: njalukna.
2. Sambawa saking tanggap:
a. Sambawa tanggap wantah : dakgawaa, kogawaa,
digawaa.
b. Sambawa tanggap “i” kriya: dak gawanana, kogawakna,
digawanana.
c. Sambawa tanggap “ké” kriya: dakgawakna, kogawakna,
digawana.
Cathetan:
1. Wantah panambang “a”
2. “i” kriya panambang “i” malih dados “ana”
3. “ké” kriya panambang “aké” malih dados “na”
7. Pakon – Préntah.
Rimbag Pakon kapérang:
1. Pakon tanduk:
a. Pakon tanduk wantah: nggawaa = akon nggawa.
b. Pakon tanduk “i” kriya: nggawanana = akon nggawani.
c. Pakon tanduk “ké” kriya: nggawakna = akon
nggawakaké.
2. Pakon tanggap “ya” pandapukipun: lingga + “é” (an) “na”.
a. Pakon tanggap wantah: gawanen= akon supaya kogawa.
b. Pakon tanggap “i” kriya: gawanana = akon supaya
kogawani.
c. Pakon tanggap “ké” kriya: gawakna = akon supaya
kogawakaké.
Cathetan:
Wonten ing pakon tanduk:
1. Wantah, panambangipun “a”
2. “i” kriya, panambangipun “i”, malih dados “ana”
3. “ké” kriya, panambangipun “aké”, malih dados “na”.
Pandapukipun Sambawa tanduk sami sami kaliyan pakon
tanduk, pramila kedah dipun èngeti tegesipun wonten ing
ukara.
Upaminipun :
- ngGawaa dhuwit wong barangé wis entèk = Sambawa
= sanès préntah.
- sésuk kowé nggawaa buku = pakon.
8. Guna:
Guna inggih tembung tembung ingkang angsal panambang
“en” nggadahi teges nandang, saking lingganipun.
- wudunen, gudigen, singunen.
Kedah dipun bèntenaken tembung tembung: jupuken,
panganen = pakon tanggap
wantah, koroken, duduken = guna.
9. Adiguna:
Pandapukipun: “ke” + lingga + “en”, ateges leluwihan:
kedhuwuren, kebangeten, kabangen.
Bèntenipun: tembung tembung: kecemplung, kecipratan
= wisésa bawa ka.
- kegedhèn, kepinteran = adiguna.
10. Bawa - Wacaka:
Pandapukipun “ka” + lingga + “an”, ateges: nedahaken
panggènan utawi ndapuk tembung aran.
Bawa wacaka mboten ateges ndapuk tembung kriya.
- Kalurahan = panggènan, kabupatèn = panggènan.
- Kausikan = tembang aran, kasugihan = tembung aran
Tembung tembung punika kedah dipun bèntenaken.
- kajalukan = dijaluki, tanggap “i” kriya
- kapinteran = bawa wacaka.
- kecemplungan = wisésana bawa “ka”.
11. Daya Wacaka:
Pandapukipun: “pa” + lingga + “an”, ateges panggènan
utawi mangsa:
- pasuketan, pakuburan, panèn, padusan.
12. Kriya – Wacaka / Karana Wacana.
Pandapukipun : “pe” + tanduk + (“pe + tanduk + “an”)
- penulis = tukang nulis, karana wacaka
- penulisé = carané nulis, karana wacaka
Bèntenipun daya wacaka kaliyan karana wacaka:
daya wacaka saking tembung aran.
karana wacaka saking tembung kriya.
Kedah dipun bèntenaken tembung:
gorèngan = olèh olèhané nggorèng, kaliyan tembung:
penggorèngan = papan kanggo nggorèng.
13. Tembung Rangkep:
Tembung rangkep inggih punika tembung ingkang dipun
ungelaken ambal kaping kalih.
Tembung rangkep wonten 3 warni:
1. Dwilingga: lingganipun dipun rangkep.
a. dwilingga wutuh: bocah bocah, réka réka.
b. dwilingga salin swara ngarep: dhuwat – dhuwit.
c. dwilingga salin swara mburi: jarèn jérèn, téla télé.
d. dwilingga salin swara kabèh: modhang mèdhèng,
gonjang ganjing.
2. Dwipurwa: wanda ingkang wiwitan dipun rangkep:
jejaka, tetuwuhan.
3. Dwiwasana: wanda ingkang wekasan dipun rangkep:
cengèngèsan, cekakaan.
14. Tembung Jamboran (Majemuk).
Tembung jamboran, tembung kalih utawi langkung ingkang
dipun gandhèng dados satunggal.
1. Jamboran wutuh.
Jamboran wutuh wonten 3 golongan:
a. ingkang tegesipun sadrajad: gedhé cilik, boya pakéwuh.
b. tembung ingkang kaping kalih dados katranganipun
tembung ing kapisan: kandhang jaran, jambu wer.
c. tembung ingkang kapisan dados katranganipun tembung
ingkang kaping kalih:
brata yuda, wijaya kusuma.
2. Jamboran tugel: wancahan.
Jamboran tugel tembung kalih ingkang dipun cekak:
- kakkong, dhekwur, kongèl.
Cathetan:
Kedah dipun bèntenaken antawisipun jamboran tugel
kalayan kérata basa.
- kakkong: asalipun saking tungkak bokong.
- dhélik: asalipun saking tembung gedhé cilik.
Jamboran tugel asalipun saking kalih tembung.
Manawi kérata basa asalipun pancèn satembung lajeng
dipun othak athik supados mathuk.
- tembung tebu, dipun othak athik dados manteb ing kalbu.
- tembung kathok, dipun othak athik dados ngangkaté saka
sithok.
Tembung Wancah.
Tembung wancah tembung ingkang dipun cekak.
Warni warnining tembung ingkang dipun wancah:
1. Namanipun laré/tiyang sepuh:
- Mulyana dados Mul utawi Yan.
- Sutana dados Tana utawi Ton.
- Suminah dados Minah utawi Min.
- Pawirareja dados Pawira
- Wangsadimeja dados Sadimeja.
2. Namanipun panggènan:
- Kartasura dados Tasura.
- Imogiri dados Mogiri.
- Boyolali dados Yolali.
3. Wicalan (etungan):
- ji, ro, lu, pat, ma, nem, tu, lu, nga, luh.
4. Tembung krama kawancah dados madya krama.
- punika dados nika.
- mangga dados ngga.
- dhateng dados teng.
5. Tembung jamboran (Jamboran tugel).
- gedhé cilik dados dhélik.
- endhèk lemu dados dhèkmu.
- gedhé bagus dados dhégus.
Rimbag jinisipun kathah sanget.
1. Rimbag Tanduk:
punika tembung ingkang angsal ater ater anuswara (suwara
irung): m, ng, n, ny.
Rimbag Tanduk wonten 3 warni:
a. Tanduk Kriya Wantah:
balang – mbalang, gambar – nggambar.
b. Tanduk i kriya:
jaluk – njaluki
tulis – nulisi
c. Tanduk ké kriya:
tuku – nukokaké,
sapu – nyapokaké.
Cathetan:
tuku – nuku,
sapu – nyapu
Menawi aksara wiwitaning tembung dados setunggal
kaliyan ater ater anuswara dipun wastani luluh.
Caranipun Ngudhal Tembung:
Nyaponi : Lingganipun sapu, angsal ater rater : ny, angsal
panambang: i, rimbagipun:
tanduk i kriya.
2. Rimbag tanggap:
Tembung Lingga ingkang ater ater tripurusa (dak, ko, di),
ater ater ka lan seselan in,
Rimbag tanggap kapérang dados 6 warni:
a. tanggap utama purusa tiyang (kapisan)
- tanggap utama purusa wantah: dak jaluk, dak tulis.
- tanggap utama i kriya: dak tukoni, dak pangani
- tanggap utama purusa ké kriya : dak gambaraké, dak
lungguhaké
b. tanggap madyama purusa (tiyang nomer 2)
- tanggap madyama purusa wantah: kojaluk, kotulis
- tanggap madyama purusa i kriya: kotukoni, kopangani
- tanggap madyama purusa ké kriya: kogambaraké,
kolungguhaké
c. tanggap pratama purusa (tiyang nomer 3)
- tanggap pratama purusa wantah : njaluk, ditulis
- tanggap pratama purusa “i” kriya: ditukoni, dipangani
- tanggap pratama purusa “ké” kriya: digambaraké,
dilungguhaké
d. tanggap ka: ater ater ka = di
- tanggap ka wantah: kajaluk, katulis
- tanggap ka “i” kriya: kajalukan = dijaluki – katanduran
ditanduri
- tanggap ka “ké” kriya: kajalukaké, katulisaké
e. tanggap na, wujudipun seselan in, tegesipun = di
- tanggap na wantah: jinaluk, tinulis
- tanggap na “i” kriya: jinalukan = dijaluk,
tinulisan = ditulisi
f. tanggap tarung, tegesipun: pada déné, tulung – tinulung,
obong tingobong.
Cathetan:
Panambang “i” wonten ing tanggpan “ka” lan tanggap
“na” éwah dados “an”
3. Rimbag Bawa:
Rimbag bawa inggih punika tembung lingga ingkang angsal
ater ater: “ké”, “a”, “ma”, “kuma”, “kapi”, lan seselan “um”.
a. bawa “ka”, wujudipun ater ater “ké”, ateges mboten jarag.
- bawa “ka” wantah: kacemplung, kobong saking obong.
- bawa “ka” wisésana: kacemplungan, kobongan.
b. bawa “ha”, wujudipun ater ater “a” lan ater ater “ma”
akalung, akembang, asikil tegesipun nganggo/duwé.
Maguru tegesipun golèk ilmu marang.
c. bawa “ma”, wujudipun seselan “um”: gumantung,
gumagus, dumunung, kumenthus.
d. bawa “kuma”, “kami”, “kapi”, ateges: sing : kumawani,
kamigilan, kapi-lara.
e. bawa “ma” tundha, ateges tansah : turun temurun, gulung
gemulung.
Cathetan:
tembung madukun, maguru, asring dipun anggep bawa
“ma” dupèh ater ateripun “ma”, punika mboten leres,
leresipun bawa “ha”.
Kedah dipun bèntènaken antawisipun tembung:
- ko-obong = tanggap madyama wantah
- ke-obong (kobong) = bawa “ka” wantah
- ka-obong = tanggap “ka” wantah
4. Sananta.
Sananta pandapukipun: dak + tanduk + …. “i” ke dak,
ingkang ateges arep.
a. sananta dak wantah: dak-njaluk = aku arep njaluk.
b. santana dak “i” kriya: dak-njaluki = aku arep njaluki.
c. santana dak “ké” kriya:
dak-nukokaké = aku arep nukokaké.
d. wonten malih sananta dak lan di ingkang ateges arep.
sing: dak sregep, dak meneng, ditaberi, diprayitna.
5. Tandang.
Tandang pandapukanipun: dak + lingga “é” (ané) “né”
panambang “é” (ané) “né” ateges arep.
a. tandang dak wantah: dak jupuké = arep dak jupuk.
b. tandang “i” kriya: dak jupukané = arep dak jupuki.
c. tandang “ké” kriya: dak jupukné = arep dak jupukaké.
Cathetan:
Sananta lan tandang nggadahi teges arep.
Sananta asalipun saking ukara tanduk manawi tandang
saking ukara tanggap,
Tuladha:
Aku arep nulis layang dhisik – aku dak nulis layang dhisik.
Layangé arep dak tulis dhisik – layang dak tulisé dhisik.
Wonten ing tandang “é” wantah dados “é”
Wonten ing tandang “i” wantah dados “ané”
Wonten ing tandang “aké” wantah dados “né”
6. Sambawa.
Tembung sambawa nggadahi teges: sanajan, pengarep arep.
Upama.
Panambangipun “a”, “ana”, “na”.
Sambawa kapérang:
1. Sambawa saking tanduk:
a. Sambawa tanduk wantah: nggawa, conto: lan tegesipun,
- nggawa dhuwit arep dienggo apa wong ora ana
wong dodol = sanjan.
- mbakyu mbok nggawa lading ya, kena dienggo
ngoncèki tebu = ngarep arep.
- ah, mau nggawaa wacan kena kanggo sambèn ora
ndlongop ngéné iki = sanjan.
b. Sambawa tanduk “i” kriya: njalukana.
c. Sambawa tanduk “ké” kriya: njalukna.
2. Sambawa saking tanggap:
a. Sambawa tanggap wantah : dakgawaa, kogawaa,
digawaa.
b. Sambawa tanggap “i” kriya: dak gawanana, kogawakna,
digawanana.
c. Sambawa tanggap “ké” kriya: dakgawakna, kogawakna,
digawana.
Cathetan:
1. Wantah panambang “a”
2. “i” kriya panambang “i” malih dados “ana”
3. “ké” kriya panambang “aké” malih dados “na”
7. Pakon – Préntah.
Rimbag Pakon kapérang:
1. Pakon tanduk:
a. Pakon tanduk wantah: nggawaa = akon nggawa.
b. Pakon tanduk “i” kriya: nggawanana = akon nggawani.
c. Pakon tanduk “ké” kriya: nggawakna = akon
nggawakaké.
2. Pakon tanggap “ya” pandapukipun: lingga + “é” (an) “na”.
a. Pakon tanggap wantah: gawanen= akon supaya kogawa.
b. Pakon tanggap “i” kriya: gawanana = akon supaya
kogawani.
c. Pakon tanggap “ké” kriya: gawakna = akon supaya
kogawakaké.
Cathetan:
Wonten ing pakon tanduk:
1. Wantah, panambangipun “a”
2. “i” kriya, panambangipun “i”, malih dados “ana”
3. “ké” kriya, panambangipun “aké”, malih dados “na”.
Pandapukipun Sambawa tanduk sami sami kaliyan pakon
tanduk, pramila kedah dipun èngeti tegesipun wonten ing
ukara.
Upaminipun :
- ngGawaa dhuwit wong barangé wis entèk = Sambawa
= sanès préntah.
- sésuk kowé nggawaa buku = pakon.
8. Guna:
Guna inggih tembung tembung ingkang angsal panambang
“en” nggadahi teges nandang, saking lingganipun.
- wudunen, gudigen, singunen.
Kedah dipun bèntenaken tembung tembung: jupuken,
panganen = pakon tanggap
wantah, koroken, duduken = guna.
9. Adiguna:
Pandapukipun: “ke” + lingga + “en”, ateges leluwihan:
kedhuwuren, kebangeten, kabangen.
Bèntenipun: tembung tembung: kecemplung, kecipratan
= wisésa bawa ka.
- kegedhèn, kepinteran = adiguna.
10. Bawa - Wacaka:
Pandapukipun “ka” + lingga + “an”, ateges: nedahaken
panggènan utawi ndapuk tembung aran.
Bawa wacaka mboten ateges ndapuk tembung kriya.
- Kalurahan = panggènan, kabupatèn = panggènan.
- Kausikan = tembang aran, kasugihan = tembung aran
Tembung tembung punika kedah dipun bèntenaken.
- kajalukan = dijaluki, tanggap “i” kriya
- kapinteran = bawa wacaka.
- kecemplungan = wisésana bawa “ka”.
11. Daya Wacaka:
Pandapukipun: “pa” + lingga + “an”, ateges panggènan
utawi mangsa:
- pasuketan, pakuburan, panèn, padusan.
12. Kriya – Wacaka / Karana Wacana.
Pandapukipun : “pe” + tanduk + (“pe + tanduk + “an”)
- penulis = tukang nulis, karana wacaka
- penulisé = carané nulis, karana wacaka
Bèntenipun daya wacaka kaliyan karana wacaka:
daya wacaka saking tembung aran.
karana wacaka saking tembung kriya.
Kedah dipun bèntenaken tembung:
gorèngan = olèh olèhané nggorèng, kaliyan tembung:
penggorèngan = papan kanggo nggorèng.
13. Tembung Rangkep:
Tembung rangkep inggih punika tembung ingkang dipun
ungelaken ambal kaping kalih.
Tembung rangkep wonten 3 warni:
1. Dwilingga: lingganipun dipun rangkep.
a. dwilingga wutuh: bocah bocah, réka réka.
b. dwilingga salin swara ngarep: dhuwat – dhuwit.
c. dwilingga salin swara mburi: jarèn jérèn, téla télé.
d. dwilingga salin swara kabèh: modhang mèdhèng,
gonjang ganjing.
2. Dwipurwa: wanda ingkang wiwitan dipun rangkep:
jejaka, tetuwuhan.
3. Dwiwasana: wanda ingkang wekasan dipun rangkep:
cengèngèsan, cekakaan.
14. Tembung Jamboran (Majemuk).
Tembung jamboran, tembung kalih utawi langkung ingkang
dipun gandhèng dados satunggal.
1. Jamboran wutuh.
Jamboran wutuh wonten 3 golongan:
a. ingkang tegesipun sadrajad: gedhé cilik, boya pakéwuh.
b. tembung ingkang kaping kalih dados katranganipun
tembung ing kapisan: kandhang jaran, jambu wer.
c. tembung ingkang kapisan dados katranganipun tembung
ingkang kaping kalih:
brata yuda, wijaya kusuma.
2. Jamboran tugel: wancahan.
Jamboran tugel tembung kalih ingkang dipun cekak:
- kakkong, dhekwur, kongèl.
Cathetan:
Kedah dipun bèntenaken antawisipun jamboran tugel
kalayan kérata basa.
- kakkong: asalipun saking tungkak bokong.
- dhélik: asalipun saking tembung gedhé cilik.
Jamboran tugel asalipun saking kalih tembung.
Manawi kérata basa asalipun pancèn satembung lajeng
dipun othak athik supados mathuk.
- tembung tebu, dipun othak athik dados manteb ing kalbu.
- tembung kathok, dipun othak athik dados ngangkaté saka
sithok.
Tembung Wancah.
Tembung wancah tembung ingkang dipun cekak.
Warni warnining tembung ingkang dipun wancah:
1. Namanipun laré/tiyang sepuh:
- Mulyana dados Mul utawi Yan.
- Sutana dados Tana utawi Ton.
- Suminah dados Minah utawi Min.
- Pawirareja dados Pawira
- Wangsadimeja dados Sadimeja.
2. Namanipun panggènan:
- Kartasura dados Tasura.
- Imogiri dados Mogiri.
- Boyolali dados Yolali.
3. Wicalan (etungan):
- ji, ro, lu, pat, ma, nem, tu, lu, nga, luh.
4. Tembung krama kawancah dados madya krama.
- punika dados nika.
- mangga dados ngga.
- dhateng dados teng.
5. Tembung jamboran (Jamboran tugel).
- gedhé cilik dados dhélik.
- endhèk lemu dados dhèkmu.
- gedhé bagus dados dhégus.
Imbuhan ing Basa Jawa
C. Ater ater, panambang, seselan lan tegesipun.
Wisésana inggih punika tembung tembung ingkang angsal panambang "an".
01. Entan éntan kados : gunungan, pasaran, kalèn.
02. Pirantos kanggé : kukusan, garisan, ayakan.
03. Angsal angsalipun : gorèngan, batikan, gawéyan.
04. Mangsa : panèn, padusan, suntikan.
05. Gampil : mutungan, kalahan, getasan.
06. Sami déné nglampahi : salaman, biten guyon.
07. Dolanan : jaranan, pasaran, tangisan.
08. Nganggé : bebedan, sabukan, kelambèn.
09. Nanggap : wayangan, réyogan.
Tegesipun Ater ater Anuswara:
01. Nyambut damel : jenu, macul, medhang.
02. Nganggep : mbapa, ngadi, mbibi.
03. Dados : mbatur, nyantrik, nyudagar, nuwani.
04. Nuju dhateng : minggir, ngulon, munggah.
05. Damel : nggulé, ngabon, nyambel.
06. Nyukani : nyadhong, makani, nyandhangi, nyamaki.
07. Kados : mbodoni, mbisu, ndésani, ngetumbar, mucuk eri.
08. Saben tiyang nampi : niji, ngloro, matang liter.
09. Nambahi : ndhuwuraké, ndawani, nggedhèni.
10. Ngetrapaken : nglambèni, napèni, nyetuti.
11. Saweg wancinipun : mbosoki, ngretegi.
Tegesipun Ater ater Sa:
01. Satunggal = sèket, sakebo, samèter.
02. Sabarang = sakarepé, sawaregé, sasenengé.
03. Nunggil = sabantal, saomah, sakamar.
04. Kalih / karo = salapaké, sauwité.
05. Sami kaliyan = sagunung, sapitik.
06. Ngantos = sabubaré, saénaké.
07. Saben = saasiné, sadinané.
08. Angger = sakoberé, saénaké.
Tegesé Ater ater Pa / Pé:
01. Srana = pasumbang, pangudi.
02. Tukang = pangendhang, padhang, pamomong.
03. Ukuran mangsa = sapenginang.
04. Ukuran panjang, tebih = panjangkah, pandulu, pabalang.
05. Carané / patrapé = panulisé, panggambaré.
06. Panggènan = pakuburan, panepèn, pagadéyan.
07. Mangsa = panèn, padusan.
08. Pirantos = pembesut, penyakit, penulak.
09. Tiyang ingkang dipun = paukuman, panembahan.
Seselan lan Tegesipun:
Seselan namung 4 warni: "er", "el", "um", "in".
- crekot, saking tembung cekot tegesipun pating/pijer.
- trambal, saking tembung tambal, tegesipun pating/kathah.
- dlèwèr, saking tembung dèwèr, tegesipun pating/pijer.
- sliri, saking tembung siri, tegesipun pating.
Seselan "er" lan" "el" wonten ing salebeting tembung, racakipun lajeng dados satunggal kaliyan tembung wau, saéngga lingganipun tembung wau mboten saged cetha.
Déné ingkang saged cetha lingganipun menawi kaseselan "um" lan "in".
01. Tumandang lingganipun tandang tegesipun kriya.
02. Rumujak, lingganipun: rujak, tegesipun: nedheng nedhengipun.
03. Kumaki, lingganipun: kaki, tegesipun: anggepé kaya.
04. Jinambak, lingganipun: jambak, tegesipun: di .............
05. Tinulis, lingganipun: tulis, tegesipun: di ............
Menawi aksara wiwitan tembung wonten "w", "p', "b", lajeng éwah dados "k" utawi "g".
- ayu - kumayu, tegesipun: anggènipun kados .......
- emping - kumemping, tegesipun: saweg eca ecanipun dipun ......
- wasis - kumasis, tegesipun: kados tiyang .......
- pinter - kuminter, tegesipun: kados tiyang ......
- bagus - gumagus, tegesipun: kados tiyang ......
Tegesipun Tembung Dwi Lingga.
01. Naminipun barang : orong orong, alap alap, nget nget.
02. Nglampahi padamelan : omah omah, udan udan.
03. Kathah : gedhé gedhé, jembar jembar, omah omah.
04. Sanget : asin asin, seru seru, gedhé gedhé.
05. Tansah : lali lali, ora ngerti ngerti.
06. Sanajan : alon alon, empuk empuk, anggeré.
07. Mangsa / wanci : bedhug bedhug, soré soré.
08. Saepolipun : dawa dawané, murah murahé.
09. Boten susah : ora isan isin, ora rikah rikuh.
Tegesipun Tembung Tembung Dwipurwa / Dwiwasana.
01. Boten tentu barangipun : tetuku, lelara, gegaman.
02. Nganggé/damel : gegriya.
03. Murugaken : pepeteng, bebungah, lelethek.
04. Pating : cengèngèsan, cekakaan.
Wisésana inggih punika tembung tembung ingkang angsal panambang "an".
01. Entan éntan kados : gunungan, pasaran, kalèn.
02. Pirantos kanggé : kukusan, garisan, ayakan.
03. Angsal angsalipun : gorèngan, batikan, gawéyan.
04. Mangsa : panèn, padusan, suntikan.
05. Gampil : mutungan, kalahan, getasan.
06. Sami déné nglampahi : salaman, biten guyon.
07. Dolanan : jaranan, pasaran, tangisan.
08. Nganggé : bebedan, sabukan, kelambèn.
09. Nanggap : wayangan, réyogan.
Tegesipun Ater ater Anuswara:
01. Nyambut damel : jenu, macul, medhang.
02. Nganggep : mbapa, ngadi, mbibi.
03. Dados : mbatur, nyantrik, nyudagar, nuwani.
04. Nuju dhateng : minggir, ngulon, munggah.
05. Damel : nggulé, ngabon, nyambel.
06. Nyukani : nyadhong, makani, nyandhangi, nyamaki.
07. Kados : mbodoni, mbisu, ndésani, ngetumbar, mucuk eri.
08. Saben tiyang nampi : niji, ngloro, matang liter.
09. Nambahi : ndhuwuraké, ndawani, nggedhèni.
10. Ngetrapaken : nglambèni, napèni, nyetuti.
11. Saweg wancinipun : mbosoki, ngretegi.
Tegesipun Ater ater Sa:
01. Satunggal = sèket, sakebo, samèter.
02. Sabarang = sakarepé, sawaregé, sasenengé.
03. Nunggil = sabantal, saomah, sakamar.
04. Kalih / karo = salapaké, sauwité.
05. Sami kaliyan = sagunung, sapitik.
06. Ngantos = sabubaré, saénaké.
07. Saben = saasiné, sadinané.
08. Angger = sakoberé, saénaké.
Tegesé Ater ater Pa / Pé:
01. Srana = pasumbang, pangudi.
02. Tukang = pangendhang, padhang, pamomong.
03. Ukuran mangsa = sapenginang.
04. Ukuran panjang, tebih = panjangkah, pandulu, pabalang.
05. Carané / patrapé = panulisé, panggambaré.
06. Panggènan = pakuburan, panepèn, pagadéyan.
07. Mangsa = panèn, padusan.
08. Pirantos = pembesut, penyakit, penulak.
09. Tiyang ingkang dipun = paukuman, panembahan.
Seselan lan Tegesipun:
Seselan namung 4 warni: "er", "el", "um", "in".
- crekot, saking tembung cekot tegesipun pating/pijer.
- trambal, saking tembung tambal, tegesipun pating/kathah.
- dlèwèr, saking tembung dèwèr, tegesipun pating/pijer.
- sliri, saking tembung siri, tegesipun pating.
Seselan "er" lan" "el" wonten ing salebeting tembung, racakipun lajeng dados satunggal kaliyan tembung wau, saéngga lingganipun tembung wau mboten saged cetha.
Déné ingkang saged cetha lingganipun menawi kaseselan "um" lan "in".
01. Tumandang lingganipun tandang tegesipun kriya.
02. Rumujak, lingganipun: rujak, tegesipun: nedheng nedhengipun.
03. Kumaki, lingganipun: kaki, tegesipun: anggepé kaya.
04. Jinambak, lingganipun: jambak, tegesipun: di .............
05. Tinulis, lingganipun: tulis, tegesipun: di ............
Menawi aksara wiwitan tembung wonten "w", "p', "b", lajeng éwah dados "k" utawi "g".
- ayu - kumayu, tegesipun: anggènipun kados .......
- emping - kumemping, tegesipun: saweg eca ecanipun dipun ......
- wasis - kumasis, tegesipun: kados tiyang .......
- pinter - kuminter, tegesipun: kados tiyang ......
- bagus - gumagus, tegesipun: kados tiyang ......
Tegesipun Tembung Dwi Lingga.
01. Naminipun barang : orong orong, alap alap, nget nget.
02. Nglampahi padamelan : omah omah, udan udan.
03. Kathah : gedhé gedhé, jembar jembar, omah omah.
04. Sanget : asin asin, seru seru, gedhé gedhé.
05. Tansah : lali lali, ora ngerti ngerti.
06. Sanajan : alon alon, empuk empuk, anggeré.
07. Mangsa / wanci : bedhug bedhug, soré soré.
08. Saepolipun : dawa dawané, murah murahé.
09. Boten susah : ora isan isin, ora rikah rikuh.
Tegesipun Tembung Tembung Dwipurwa / Dwiwasana.
01. Boten tentu barangipun : tetuku, lelara, gegaman.
02. Nganggé/damel : gegriya.
03. Murugaken : pepeteng, bebungah, lelethek.
04. Pating : cengèngèsan, cekakaan.
Kamis, 29 Oktober 2009
Wacan Anyar 30 Oktober 2009
SEKOLAH KANGGO BOCAH “NDHUGAL”
Tinimbang ndelok sinetron perselingkuhan, gossip artis utawa variety show sing mboseni, akhire pindah kanal alternatip. Disamping bisa kanggo ya-megaya, ethok-ethok nglatih kuping krungu basa keju (masiyo mangane ya "uwi mbolo"), jebul akeh piwulang sing bisa dijupuk saka tontonan iku (Nek istilahe bung Harmoko "tontonan yang bisa dijadikan tuntunan") .
Ndilalah nyangkut nang kanal Discovery, kepilut giyaran "Gateway Asia: Brat Academy"... Nek jare aku academy kuwi kok memper IPDN, nanging ing Negara Cina lan gak ana kekejaman senior menyang yunior (miturut penelusuran saka primbon mBah Kyai Google jare filem sejam iku karyane produser lokal Cina, maksude dudu wong bule).
Prologe tayangan mau Negara Cina sing ekonomine maju pesat, nanging kaya umume bangsa sing nembe berkembang, ngadepi masalah sosial sing serius khususe ing kalangan generasi muda Tansaya akeh remaja sing "bermasalah" kaya seneng mabuk, madhat narkoba, ugal-ugalan, meteng di luar ningkah, seks bebas, lan kenakalan liyane.
Ngadepi masalah cah ndugal utawa nek wong Jawa Timur ngarani "arek mbethik" ngono iku sawatara kalangan pendidik nawarake solusi arupa sekolah khusus sing dirancang kaya kamp militer. Teorine nglatih bocah suwene setahunan kanthi disiplin lan kegiatan militer dianggep dadi cara sing manjur kanggo ngajari bocah sing wiwitane "luput suwuk" utawa "kaya gombal lap kompor lenga patra maksude dikumbah ora teles diobong ora murub" bisa duwe rasa disiplin lan gelem tanggung jawab. Sing luwih penting ing tembe mburine dadi uwong dewasa sing berguna kanggo keluarga, lingkungan, masyarakat, bangsa dan negara, lsp.
Jebule sekolah iku ora murah (biayane 35.000 Yuan utawa kira-kira Rp 35 juta-an kanggo setahun), mula sing bisa nglebokne anake ing sekolah iku ya mung keluraga kelas menengah ke atas.
Salah sijine sekolah cah ndugal sing paling ngetop dipimpin dening tokoh kharismatik jenenge pak Xu Xiangyang. Gaya rambute cepak klimis, nek nganggo kacamatane bunder model John Lennon ketok wibawane minangka Kepala Sekolah.
Kurikulume beda karo sekolah biasa, ora ana ruang kelas sinaune ing ndalan. Murid-murid mau dijak konvoi numpak truk militer pindah-pindah tempat, ndelok tempat-tempat bersejarah utawa tempat liyane. Intine bocah-bocah iku dadi adoh saka omah lan pisah karo wong tuwane. Ora mung numpak truk karo mlaku-mlaku thok, tapi kudu mandiri, misale bubar mangan kudu ngisahi piring dewe, ngumbah klambi dewe, nyetrika dewe mberesi tempat tidur dewe. Lucu banget nalika ana sing diajari nglempit klambi wae ora bisa, ketok nek bocah mau ing ngomah ora nate nandangi gaweyan sepele-sepele kaya mau… kan isih bisa kongkonan si Inem... he,he,he...
Mangan lan turune ya ing truk iku. Sing abot ana ritual napak tilas sejarah Cina, yaiku “long march”, saben dina minimal mlaku patangpuluh kilo, sampek sekolahe pak Xu mau dijuluki “Sekolah Mlaku”. Mlaku iku kaya pemanasan merga ana aktivitas liyane kaya outbond utawa kepramukaan yaiku nindakne tugas-tugas sing wis disiapne instruktur…. Jare instrukture, mlaku lan urip bareng kancane mau kanggo ngajari supaya bocah-bocah duwe kesadaran nek arep nggayuh apa wae kudu nganggo usaha lan butuh bantuane wong liya.. gampange ngikis sifat kesèt (malas) lan egois...
Ing tayangan iku ana ilustrasi cewek ABG (14 tahunan) sing mbangkang nekat metu saka sekolah. Disidang karo wong tuwane lan instrukture. Ketok ibune tipe cerewet lan kurang sabaran ngadhepi anake (typical ibu-ibu kali yaaa). Suara hati ABG mau ketoke gak beda karo bocah sak umurane deweke ing sakiwe tengene awak dewe (bisa wae ponakan, tangga utawa malah anak dewe).
Contone:
“Aku kepingin dadi awakku dewe, aku sing tanggung jawab lan milih besuk arep dadi apa”. “Saumpamane aku manut karo ibu, apa ibu njamin nek uripku mbesuk bakal kepenak".
"Apa gunane sekolah, wong ana sing gak sekolah tapi uripe ya kepenak”.
“Wis... aja ngurusi aku, aku iso ngurus awakku dewe” ngono kira-kira (merga omonge basa Cina, bisaku mung maca tulisan.. he,he,he).
Pancen mirip karo dongeng legenda Cino “Na-cha”, bocah pembangkang sing akhire malah dadi penolong wong tuwane, ing tayangan iku akhire si ABG ya gelem sekolah meneh lan sadar menawa sekolah iku penting kanggo masa depane... ketok nganggo seragam militer noleh menyang kamera karo mesem.
“Aku pasrah bongkokan pokoke anakku sampeyan dadekne bocah sing bisa njaga namane wong tuwa” ature si Ibu nalika masrahne anake.
“Tak estokne Bu, anak sampeyan bakal tak jaga lan tak dadekne bocah sing utama” ature pak Xu Xiangyang tegas. tancep kayon.
Tayangan rampung.... nanging isik ana pitakonan sing nggandhul ing pikiranku “Gampang ngapura marang kesalahane bocah, "nguja" utawa nuruti apa wae karepe bocah, malah bisa njlomprongne, merga marahi bocah mung njagakne karo wong tuwane (gak mandiri), ora duwe disiplin, gak duwe rasa tanggung jawab, akhire malah dadi "biang masalah" ing sadhengah papan.
Nanging ngajari disiplin iku apa kudu kaya militer ngono kuwi? Tak kira latihan disiplin pancen penting, nanging perlu diimbangi karo menehi pengertian lan kesadaran. Ngajari supaya bocah nindakne tumindak becik lan ninggalne panggawe ala perlu dibarengi pangerten geneya deweke kudu nindakne iki lan nyangapa deweke gak entuk nindakne iku, kanthi reason sing bisa tinemu nalare bocah. Teori sih gampang.... praktek.... hhuuuangel tenan.
Rabu, 05 Agustus 2009
Tugas kanggo kelas VIII B, C, lan D SMP Negeri 3 Pati
Tugas kagem siswa-siswa RSBI SMP Negeri 3 Pati wulan Agustus minggu kapindho.
Wacanen kanthi permati wacan “ Nyinau Basa Jawi kanthi Raos Tresna” banjur tulisen nganggo aksara Jawa lan owahana dadi basa Jawa ngoko lugu !
Wacanen kanthi permati wacan “ Nyinau Basa Jawi kanthi Raos Tresna” banjur tulisen nganggo aksara Jawa lan owahana dadi basa Jawa ngoko lugu !
Nyinau basa Jawi kanthi raos tresna
Kathah ingkang ngendika bilih basa Jawi menika angel. Malah wonten ugi ingkang kagungan pamanggih manawi nyinau basa Jawi menika langkung angel katandhingaken kaliyan nyinau basa manca. Kamangka ingkang kagungan pamanggih kalawau inggih tiyang asli Jawi. Kadospundi kok saget makaten? Menapa leres basa Jawi menika saestu angel? Ngendikanipun para sepuh, saestunipun basa Jawi menika mboten angel. Menawi kadamel angel inggih lajeng dados angel saestu. Basa Jawi kaanggep angel amargi ing basa Jawi wonten ingkang dipun wastani undha-usuk utawi unggah-ungguhing basa.
Unggah-ungguhing basa kalawau kaperang dados sekawan. Ngoko lugu, ngoko alus, krama lugu lan krama alus. Saking unggah-ungguh basa cacah sekawan kalawau ingkang kaanggep gampil kiyambak inggih menika ngoko lugu. Basa ngoko lugu kathah dipun-ginakaken ing bebrayan Jawi, dipunginakaken kangge pangandikan tiyang sepuh dhateng tiyang enem utawi lare, ugi kangge gineman lare kaliyan lare, utawi tiyang sepuh dhateng tiyang sepuh ingkang sampun raket srawungipun.
Dene unggah-ungguh basa ingkang kaanggep angel inggih menika basa krama alus, amargi kedah kathah ngapalaken tembung-tembung, mliginipun tembung ingkang kangge ngaosi dhateng tiyang sepuh. Babagan undha-usuk utawi unggah-ungguhing basa ka-lawau tumrap para siswa saget kasinau ing salebeting wucalan basa Jawi ing pawiyatan.
Wiwit wontenipun Keputusan Gubernur Jawi Tengah Nomer 895.5/01/2005 ngengingi kurikulum basa Jawi, basa Jawi lajeng dados wucalan wajib ingkang dipunparingaken ing pawiyatan-pawiyatan wiwit tataran SD (Sekolah Dasar) ngantos dumugi SMA (Sekolah Menengah Atas).Saderengipun wonten keputusan gubernur kasebat, wucalan basa Jawi namung kangge jangkep-jangkep, namung dipunwucalaken ing tataran SD dumugi SMP. Samenika basa Jawi wiwit pikantuk kalodhangan mirunggan, mugi-mugi kemawon saget njalari basa Jawi dados langkung ngrembaka, mboten ajeg mrihatosaken.
Kathah para nimpuna basa ingkang sami ngendika bilih sejatos-ipun ingkang njalari basa Jawi dados mrihatosaken menika mboten sanes inggih saking tiyang Jawi piyambak. Saperangan ageng tiyang Jawi mboten ngulinakaken mawi basa Jawi ing gesang paditenipun. Pawadanipun bilih basa Jawi mboten praktis, kirang komunikatif, lan sanes-sanesipun. Kasunyatan wekdal menika kathah kulawarga-kulawarga Jawi anggenipun sami nggulawenthah putranipun mboten ngangge basa Jawi. Utaminipun ibu-ibu, sinaosa asli tiyang Jawi, nanging kados-kados sampun sami kesupen dhateng basa Jawi. Kabukten nalika kagungan putra, wiwit lair putranipun sampun dipunkulinak-aken mawi basa Indonesia. Babar pisan mboten dipunkulinakaken micara basa Jawi.
Dados para putra sami mboten dhong dhateng basa Jawi. Menapa malih unggah-ungguhipun. Saperangan ibu-ibu kalawau sami ngendika bilih ing jaman teknologi sarwa majeng menika basa Jawi mboten patos prelu lan malih samenika umumipun sami ngangge basa Indonesia. Pramila pilih ngangge basa Indonesia kemawon ingkang ngendikanipun langkung gampil. Pamanggih kalawau wonten leresipun nanging ugi kathah klentunipun. Sampun dipunmangertosi ing akathah bilih basa Jawi menika mboten namung saget kangge pasrawungan kemawon. Langkung saking menika basa Jawi ugi saget kangge nggulawenthah babagan tatakrama, sopan santun, lan budi pakerti dhateng para putra.
Kanthi ngulinakaken ngangge basa Jawi, kaajab para putra ka- lawau sageta langkung nggadhahi tatakrama ingkang sae lumantar unggah-ungguhing basa. Basa Jawi menika tetep nggadhahi kesaenan menawi katandhingaken kaliyan basa sanesipun. Matur nuwun
Minangka tuladha, kula nate maos satunggaling rubrik pendhidhikan ing kalawarti Jayabaya, ingkang nyebataken bilih tembung-tembung ing basa Jawi menika sae-sae. Nembe anggenipun ngucapaken kemawon benten kaliyan tembung-tembung ing basa sanesipun. Upaminipun tembung ”matur nuwun” anggenipun ngucapaken tamtu kanthi sareh. Benten kaliyan anggenipun ngucapaken tembung thank you, terima kasih, kamsia, ingkang saget dipunucapaken kanthi seru utawi sora.Basa Jawi saget dipunsinau mawi cara ingkang warni-warni, kados ingkang taksih tansah kulatindakaken. Cara-cara kalawau upaminipun, saget sinau lumantar buku-buku basa Jawi ing sekolahan, mligi para siswa, menawi mrangguli bab-bab ingkang mboten cetha kedah wantun nyuwun pirsa dhateng bapa utawi ibu guru basa Jawi.
Kangge ingkang dereng pirsa, kalawarti lan ariwarti basa Jawi menika isinipun werni-werni, wiwit dongeng kangge para putra, kabudayan, kasusastran, dumugi paramasastra sedaya wonten. Kanthi asring maos waosan basa Jawi kalawau mboten kraos seserepan kita bab basa Jawi saget mindhak. Sasampunipun remen maos, menawi manggihaken bab-bab ingkang kirang cetha, saget nyuwun pirsa dhateng para sesepuh ingkang kawawas pancen pana ing bab basa lan kabudayan Jawi, limrahipun para sesepuh kalawau nyata mumpuni saestu. Salajengipun, prekawis kasil lan mboten anggenipun nyinau basa Jawi kalawau gumantung dhateng pribadinipun piyambak-piyambak. Ingkang wigatos ,saderengipun wiwit nyinau basa Jawi langkung rumiyin kedah gadhah niyat ingkang kiyat kanthi dipunlandhesi raos tresna dhateng basa Jawi.Nindakaken pedamelan menapa kemawon menawi dipun landhesi raos tresna limrahipun tamtu badhe nuwuhaken asil ingkang sae lan ngremenaken. Langkung prayogi minangka tiyang ingkang sampun kinodrat dados tiyang Jawi sumangga sami nggadhahi raos tresna dhateng basa Jawi. Sinten malih ingkang kedah nresnani menawi mboten tiyang Jawi piyambak. Inggih kula kaliyan panjenengan sadaya.
::Setiyaningsih SPd MPd, guru ing SMP Negeri 11 Solo.::
Tags: bahasa jawa
Prev: Tegal Kurusetra papan kanggo metung dosa lan kabecikan Next: Serat Cemporet (Perangan X)
Kathah ingkang ngendika bilih basa Jawi menika angel. Malah wonten ugi ingkang kagungan pamanggih manawi nyinau basa Jawi menika langkung angel katandhingaken kaliyan nyinau basa manca. Kamangka ingkang kagungan pamanggih kalawau inggih tiyang asli Jawi. Kadospundi kok saget makaten? Menapa leres basa Jawi menika saestu angel? Ngendikanipun para sepuh, saestunipun basa Jawi menika mboten angel. Menawi kadamel angel inggih lajeng dados angel saestu. Basa Jawi kaanggep angel amargi ing basa Jawi wonten ingkang dipun wastani undha-usuk utawi unggah-ungguhing basa.
Unggah-ungguhing basa kalawau kaperang dados sekawan. Ngoko lugu, ngoko alus, krama lugu lan krama alus. Saking unggah-ungguh basa cacah sekawan kalawau ingkang kaanggep gampil kiyambak inggih menika ngoko lugu. Basa ngoko lugu kathah dipun-ginakaken ing bebrayan Jawi, dipunginakaken kangge pangandikan tiyang sepuh dhateng tiyang enem utawi lare, ugi kangge gineman lare kaliyan lare, utawi tiyang sepuh dhateng tiyang sepuh ingkang sampun raket srawungipun.
Dene unggah-ungguh basa ingkang kaanggep angel inggih menika basa krama alus, amargi kedah kathah ngapalaken tembung-tembung, mliginipun tembung ingkang kangge ngaosi dhateng tiyang sepuh. Babagan undha-usuk utawi unggah-ungguhing basa ka-lawau tumrap para siswa saget kasinau ing salebeting wucalan basa Jawi ing pawiyatan.
Wiwit wontenipun Keputusan Gubernur Jawi Tengah Nomer 895.5/01/2005 ngengingi kurikulum basa Jawi, basa Jawi lajeng dados wucalan wajib ingkang dipunparingaken ing pawiyatan-pawiyatan wiwit tataran SD (Sekolah Dasar) ngantos dumugi SMA (Sekolah Menengah Atas).Saderengipun wonten keputusan gubernur kasebat, wucalan basa Jawi namung kangge jangkep-jangkep, namung dipunwucalaken ing tataran SD dumugi SMP. Samenika basa Jawi wiwit pikantuk kalodhangan mirunggan, mugi-mugi kemawon saget njalari basa Jawi dados langkung ngrembaka, mboten ajeg mrihatosaken.
Kathah para nimpuna basa ingkang sami ngendika bilih sejatos-ipun ingkang njalari basa Jawi dados mrihatosaken menika mboten sanes inggih saking tiyang Jawi piyambak. Saperangan ageng tiyang Jawi mboten ngulinakaken mawi basa Jawi ing gesang paditenipun. Pawadanipun bilih basa Jawi mboten praktis, kirang komunikatif, lan sanes-sanesipun. Kasunyatan wekdal menika kathah kulawarga-kulawarga Jawi anggenipun sami nggulawenthah putranipun mboten ngangge basa Jawi. Utaminipun ibu-ibu, sinaosa asli tiyang Jawi, nanging kados-kados sampun sami kesupen dhateng basa Jawi. Kabukten nalika kagungan putra, wiwit lair putranipun sampun dipunkulinak-aken mawi basa Indonesia. Babar pisan mboten dipunkulinakaken micara basa Jawi.
Dados para putra sami mboten dhong dhateng basa Jawi. Menapa malih unggah-ungguhipun. Saperangan ibu-ibu kalawau sami ngendika bilih ing jaman teknologi sarwa majeng menika basa Jawi mboten patos prelu lan malih samenika umumipun sami ngangge basa Indonesia. Pramila pilih ngangge basa Indonesia kemawon ingkang ngendikanipun langkung gampil. Pamanggih kalawau wonten leresipun nanging ugi kathah klentunipun. Sampun dipunmangertosi ing akathah bilih basa Jawi menika mboten namung saget kangge pasrawungan kemawon. Langkung saking menika basa Jawi ugi saget kangge nggulawenthah babagan tatakrama, sopan santun, lan budi pakerti dhateng para putra.
Kanthi ngulinakaken ngangge basa Jawi, kaajab para putra ka- lawau sageta langkung nggadhahi tatakrama ingkang sae lumantar unggah-ungguhing basa. Basa Jawi menika tetep nggadhahi kesaenan menawi katandhingaken kaliyan basa sanesipun. Matur nuwun
Minangka tuladha, kula nate maos satunggaling rubrik pendhidhikan ing kalawarti Jayabaya, ingkang nyebataken bilih tembung-tembung ing basa Jawi menika sae-sae. Nembe anggenipun ngucapaken kemawon benten kaliyan tembung-tembung ing basa sanesipun. Upaminipun tembung ”matur nuwun” anggenipun ngucapaken tamtu kanthi sareh. Benten kaliyan anggenipun ngucapaken tembung thank you, terima kasih, kamsia, ingkang saget dipunucapaken kanthi seru utawi sora.Basa Jawi saget dipunsinau mawi cara ingkang warni-warni, kados ingkang taksih tansah kulatindakaken. Cara-cara kalawau upaminipun, saget sinau lumantar buku-buku basa Jawi ing sekolahan, mligi para siswa, menawi mrangguli bab-bab ingkang mboten cetha kedah wantun nyuwun pirsa dhateng bapa utawi ibu guru basa Jawi.
Kangge ingkang dereng pirsa, kalawarti lan ariwarti basa Jawi menika isinipun werni-werni, wiwit dongeng kangge para putra, kabudayan, kasusastran, dumugi paramasastra sedaya wonten. Kanthi asring maos waosan basa Jawi kalawau mboten kraos seserepan kita bab basa Jawi saget mindhak. Sasampunipun remen maos, menawi manggihaken bab-bab ingkang kirang cetha, saget nyuwun pirsa dhateng para sesepuh ingkang kawawas pancen pana ing bab basa lan kabudayan Jawi, limrahipun para sesepuh kalawau nyata mumpuni saestu. Salajengipun, prekawis kasil lan mboten anggenipun nyinau basa Jawi kalawau gumantung dhateng pribadinipun piyambak-piyambak. Ingkang wigatos ,saderengipun wiwit nyinau basa Jawi langkung rumiyin kedah gadhah niyat ingkang kiyat kanthi dipunlandhesi raos tresna dhateng basa Jawi.Nindakaken pedamelan menapa kemawon menawi dipun landhesi raos tresna limrahipun tamtu badhe nuwuhaken asil ingkang sae lan ngremenaken. Langkung prayogi minangka tiyang ingkang sampun kinodrat dados tiyang Jawi sumangga sami nggadhahi raos tresna dhateng basa Jawi. Sinten malih ingkang kedah nresnani menawi mboten tiyang Jawi piyambak. Inggih kula kaliyan panjenengan sadaya.
::Setiyaningsih SPd MPd, guru ing SMP Negeri 11 Solo.::
Tags: bahasa jawa
Prev: Tegal Kurusetra papan kanggo metung dosa lan kabecikan Next: Serat Cemporet (Perangan X)
Langganan:
Postingan (Atom)